Chụp CT phổi là một kỹ thuật hình ảnh tiên tiến đang được sử dụng rộng rãi nhằm chẩn đoán các bệnh lý liên quan đến phổi. Chụp CT phổi cung cấp hình ảnh chi tiết theo lát cắt mỏng, cho phép bác sĩ quan sát rõ ràng từng tổn thương nhỏ nhất trong phổi, kể cả các khối u ở giai đoạn sớm giúp bác sĩ đưa ra phác đồ điều trị phù hợp với bệnh nhân.
Tuy nhiên, trước khi tiến hành bất kỳ kỹ thuật y học nào, đặc biệt là các phương pháp có sử dụng tia X như chụp CT phổi, người bệnh cũng cần trang bị cho mình những kiến thức cơ bản để hiểu rõ quy trình thực hiện, lợi ích và cả những điều cần lưu ý. Trong bài viết hãy cùng Med.Lotus tìm hiểu chụp CT phổi là gì? Quy trình thực hiện và ưu nhược điểm của phương pháp này.
I. Chụp CT phổi
1. Chụp CT phổi là gì?
Chụp CT phổi, hay còn gọi là chụp cắt lớp vi tính phổi, là một trong những kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh tiên tiến nhất hiện nay, giúp bác sĩ “nhìn thấy” được rõ ràng cấu trúc bên trong của phổi mà không cần phẫu thuật hay xâm lấn. Đây là phương pháp đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc phát hiện, đánh giá và theo dõi các bệnh lý phổi, từ nhẹ đến nghiêm trọng, như nhiễm trùng, xơ phổi, viêm phổi kẽ, cho đến các khối u và ung thư phổi.
2. Cơ chế hoạt động
Cơ chế hoạt động của CT scan phổi là sử dụng một thiết bị phát tia X quay quanh lồng ngực của người bệnh, thu thập hàng loạt hình ảnh từ nhiều góc độ khác nhau. Sau đó, các hình ảnh này sẽ được xử lý bằng máy tính chuyên dụng để tái tạo thành hình ảnh 2D hoặc 3D, cho phép bác sĩ quan sát từng “lát cắt” rất mỏng của mô phổi. Nhờ đó, những tổn thương nhỏ, những khối mờ hoặc dấu hiệu bất thường tiềm ẩn trong phổi đều có thể được phát hiện chính xác – điều mà các phương pháp truyền thống khó có thể thực hiện được.
II. Đối tượng nên chụp CT phổi
1. Người có tiền sử hút thuốc lá lâu năm
Thuốc lá được xem là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ra ung thư phổi và các bệnh lý hô hấp nghiêm trọng. Những người đã hút thuốc trên 10 năm hoặc có thói quen hút thuốc hàng ngày thuộc nhóm nguy cơ cao và nên được chỉ định chụp CT phổi định kỳ để tầm soát bệnh sớm, ngay cả khi chưa có triệu chứng rõ ràng. Việc phát hiện tổn thương ở giai đoạn đầu sẽ giúp tăng khả năng điều trị thành công và kéo dài thời gian sống.
2. Người làm việc trong môi trường độc hại
Các đối tượng thường xuyên tiếp xúc với hóa chất công nghiệp, khói bụi, chất phóng xạ, kim loại nặng… đều có nguy cơ tích tụ độc tố trong phổi theo thời gian. Nếu bạn làm việc trong những ngành nghề như xây dựng, khai thác khoáng sản, luyện kim, công nghiệp hóa dầu… thì việc chụp CT phổi định kỳ là điều cần thiết để phát hiện sớm các bất thường tiềm ẩn. Đây cũng là nhóm người dễ bị mắc các bệnh về phổi kẽ, xơ hóa phổi, ung thư phổi nghề nghiệp, v.v.
3. Người có người thân mắc ung thư phổi
Yếu tố di truyền đóng vai trò không nhỏ trong nguy cơ mắc ung thư. Nếu bạn có người thân (bố, mẹ, anh, chị em ruột…) từng được chẩn đoán mắc ung thư phổi, bạn cũng thuộc nhóm có nguy cơ cao và nên chụp CT phổi để tầm soát định kỳ. Đây là cách giúp phát hiện sớm sự phát triển bất thường của mô phổi – điều mà các phương pháp khác đôi khi không thể nhận biết.
4. Người có triệu chứng hô hấp kéo dài không rõ nguyên nhân
Nếu bạn thường xuyên ho kéo dài, ho ra máu, khó thở, tức ngực, cảm giác đau khi hít thở sâu, đặc biệt là khi các triệu chứng không cải thiện sau điều trị thông thường, hãy chủ động tìm đến bác sĩ chuyên khoa để được chỉ định chụp CT phổi. Những biểu hiện này có thể là dấu hiệu cảnh báo các tổn thương sâu bên trong nhu mô phổi hoặc sự hiện diện của khối u, u lành hay u ác tính.
5. Người mắc các bệnh lý hô hấp mạn tính
Bệnh nhân đang điều trị hoặc có tiền sử mắc viêm phổi kẽ, viêm phế quản mạn tính, hen phế quản, COPD (bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính) là những người nên theo dõi sát sao tình trạng phổi. Trong nhiều trường hợp, chụp CT giúp đánh giá chính xác hơn tình trạng tổn thương lan rộng, giúp bác sĩ kịp thời điều chỉnh phác đồ điều trị hoặc phát hiện biến chứng nguy hiểm.
6. Người bị chấn thương vùng ngực
Sau tai nạn hoặc va đập mạnh vào vùng ngực, dù không có biểu hiện rõ ràng bên ngoài, tổn thương bên trong phổi hoặc xương sườn vẫn có thể xảy ra. Chụp cắt lớp phổi trong những trường hợp này là cần thiết để xác định xem có tụ dịch, tràn khí, xuất huyết hay tổn thương cấu trúc phổi nào không.
III. Quy trình chụp CT phổi
1. Trước khi chụp CT phổi
- Tư vấn và khám lâm sàng: Bác sĩ sẽ thăm khám tổng quát, khai thác tiền sử bệnh lý, dị ứng, các loại thuốc bạn đang sử dụng cũng như các yếu tố có thể ảnh hưởng đến việc chụp như thai kỳ, bệnh thận, tiểu đường, hen suyễn… Đây là bước cần thiết giúp xác định có nên sử dụng thuốc cản quang hay không, và tiên lượng nguy cơ phản ứng phụ nếu có.
- Nhịn ăn nếu được chỉ định tiêm thuốc cản quang: Trong trường hợp bác sĩ chỉ định sử dụng thuốc cản quang đường tiêm tĩnh mạch, bạn cần nhịn ăn từ 4–6 tiếng trước khi chụp để giảm nguy cơ buồn nôn hoặc nôn sau khi tiêm.
- Loại bỏ kim loại và trang sức: Các vật dụng kim loại như dây chuyền, khuyên tai, áo ngực có gọng kim loại, thắt lưng… cần được tháo bỏ trước khi chụp để tránh làm ảnh hưởng đến chất lượng hình ảnh.
2. Trong khi chụp CT phổi
- Bệnh nhân nằm trên bàn chụp: Bạn sẽ được yêu cầu nằm ngửa, tay đặt cao qua đầu trên một chiếc bàn di động. Điều quan trọng là giữ cơ thể bất động và hít thở theo hướng dẫn trong suốt quá trình chụp để hình ảnh không bị mờ.
- Hệ thống máy CT hoạt động: Khi bàn chụp di chuyển vào bên trong khoang máy, hệ thống máy tính sẽ điều khiển đầu chụp xoay quanh cơ thể bạn, phát tia X và ghi lại các lát cắt ảnh liên tiếp của vùng ngực. Những lát cắt này sau đó sẽ được xử lý và tái tạo thành hình ảnh 2D hoặc 3D chi tiết.
- Sử dụng thuốc cản quang (nếu cần): Trong một số trường hợp, để làm rõ các mạch máu, khối u hoặc tổn thương phổi, bác sĩ sẽ tiêm thuốc cản quang vào tĩnh mạch tay, hoặc cho uống thuốc tùy loại. Quá trình tiêm/ uống này thường diễn ra ngay trước khi chụp và hoàn toàn được kiểm soát bởi đội ngũ y tế.
3. Sau khi chụp
- Theo dõi phản ứng nếu dùng thuốc cản quang: Nếu bạn vừa được tiêm thuốc cản quang, kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng sẽ theo dõi tình trạng sức khỏe trong khoảng 15–30 phút để kịp thời phát hiện các phản ứng phụ như nổi mẩn, buồn nôn, khó thở… Những trường hợp này rất hiếm và thường ở mức độ nhẹ.
- Nhận kết quả từ bác sĩ chuyên khoa: Hình ảnh chụp sẽ được các bác sĩ chuyên ngành chẩn đoán hình ảnh phân tích, đối chiếu với lâm sàng và đưa ra kết luận chi tiết về tình trạng phổi. Trong vòng vài giờ đến 1 ngày, bạn sẽ nhận được kết quả kèm theo tư vấn chuyên môn từ bác sĩ điều trị để có hướng xử lý phù hợp.
- Trở lại sinh hoạt bình thường: Sau khi chụp xong, bạn có thể uống nước, ăn uống và sinh hoạt như bình thường, trừ khi bác sĩ có chỉ định đặc biệt.
IV. Ưu và nhược điểm
1. Ưu điểm
- Cung cấp hình ảnh sắc nét với độ phân giải cao: Nhờ đó, bác sĩ có thể quan sát rõ ràng từng thùy phổi, các phế nang, phế quản, mạch máu và mô mềm xung quanh.
- Phát hiện tổn thương sớm, kể cả những đám mờ nhỏ: Giúp phát hiện các đám mờ phổi, nốt phổi, khối u nhỏ, đặc biệt là khi chúng nằm ở vùng khuất như phía sau tim, gần màng phổi, hoặc vùng đáy phổi.
- Phát hiện và theo dõi khối u phổi hiệu quả: Với những trường hợp nghi ngờ u phổi – dù là lành tính hay ác tính – chụp CT có khả năng đo lường chính xác kích thước, hình dạng, mật độ khối u, và theo dõi sự thay đổi của nó theo thời gian.
2. Nhược điểm
- Thuốc cản quang: dễ gây dị ứng từ nhẹ đến nặng, bao gồm: nổi mẩn, buồn nôn, khó thở, tụt huyết áp hoặc sốc phản vệ. Ngoài ra, thuốc này được đào thải qua đường tiểu, nên có thể làm nặng thêm tình trạng suy thận nếu người bệnh vốn đã có vấn đề về chức năng thận.
- Không khuyến nghị cho một số đối tượng đặc biệt: phụ nữ đang mang thai hoặc cho con bú; người dị ứng với iod; bệnh nhân suy thận nặng; người mắc các bệnh lý nền như tiểu đường nặng, hen phế quản, cường giáp.
- Tia X: Chụp CT phổi sử dụng tia X để quét và thu nhận hình ảnh các lớp cắt của nhu mô phổi. Có thể gây ảnh hưởng đến các tế bào trong cơ thể nếu tiếp xúc quá nhiều, tuy nhiên, nguy cơ này rất nhỏ và lợi ích chẩn đoán mang lại thường cao hơn so với rủi ro tiềm ẩn.
V. Kết luận
Chụp CT phổi đã và đang khẳng định vai trò không thể thay thế trong việc chẩn đoán sớm, chính xác và toàn diện các bất thường tại phổi. Với khả năng cung cấp hình ảnh sắc nét, phân tích chi tiết từng vùng tổn thương nhỏ nhất, kỹ thuật này hỗ trợ bác sĩ đưa ra phác đồ điều trị kịp thời, từ đó nâng cao hiệu quả chữa bệnh và giảm thiểu nguy cơ biến chứng nghiêm trọng.
Phòng Khám Đa Khoa Med.Lotus là phòng khám được nhiều khách hàng đánh giá cao về chất lượng chụp CT. Tại Med.Lotus không chỉ có đội ngũ y bác sĩ đầu ngành, giàu kinh nghiệm mà còn có hệ thống máy móc y tế hiện đại. Để tìm hiểu kỹ hơn, bạn có thể liên hệ đến phòng khám thông qua:
Hotline: 0866 930 932
Website: medlotus.vn
Email: info@medlotus.vn
