Trong số các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh hiện nay, chụp X Quang vẫn là một trong những phương pháp cổ điển nhưng lại cực kỳ hữu ích, được áp dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực, từ chẩn đoán bệnh lý về xương khớp, tim mạch cho đến ung thư hay các vấn đề về phổi.
Chắc hẳn nhiều người trong chúng ta đã từng nghe nói đến chụp X Quang, nhưng liệu bạn có thực sự hiểu rõ về phương pháp này? Chụp X Quang là gì? Nó có thể phát hiện được những bệnh lý nào? Và quy trình thực hiện như thế nào? Những câu hỏi này sẽ được giải đáp chi tiết trong bài viết dưới đây, Med.Lotus sẽ giúp bạn hiểu thêm về một trong những kỹ thuật quan trọng trong ngành y tế này.
I. Chụp X Quang là gì?
Chụp X Quang (X-ray) là kỹ thuật dùng tia bức xạ X để tạo ra hình ảnh cấu trúc bên trong cơ thể như xương, phổi, tim, ổ bụng,… Dựa vào sự khác biệt trong khả năng hấp thụ tia X của các mô, máy chụp sẽ ghi nhận và hiển thị hình ảnh trên phim hoặc màn hình máy tính. Đây là kỹ thuật đơn giản, nhưng lại vô cùng hiệu quả trong việc phát hiện nhanh chóng các bất thường như gãy xương, viêm phổi, u phổi, tràn dịch màng phổi, tim to, hoặc thoái hóa khớp…
II. Chụp X Quang giúp phát hiện bệnh gì?
1. Hệ xương khớp
Chụp X Quang xương là chỉ định thường gặp nhất, đặc biệt trong các trường hợp chấn thương. Phương pháp này giúp phát hiện:
- Gãy xương, nứt xương, trật khớp
- Viêm xương, u xương, chồi xương bất thường
- Thoái hóa khớp, gai xương, hẹp khe khớp
- Các dị dạng hoặc lệch trục cột sống như vẹo cột sống, thoát vị đĩa đệm giai đoạn đầu
2. Hệ hô hấp
Một trong những ứng dụng phổ biến nhất là chụp X Quang phổi. Kỹ thuật này giúp bác sĩ nhận diện sớm các bệnh lý nguy hiểm như:
- Viêm phổi, viêm phế quản, viêm màng phổi
- Lao phổi với các tổn thương đặc trưng
- Tràn dịch màng phổi, tràn khí màng phổi
- U phổi, khối u di căn phổi
- Áp xe phổi, dị vật đường thở
3. Tim mạch
Hình ảnh từ chụp X Quang cũng hỗ trợ đánh giá kích thước tim, bóng tim to nhỏ, sự giãn nở của các mạch máu lớn như động mạch chủ. Điều này giúp nhận diện các bệnh như:
- Suy tim, viêm màng ngoài tim
- Phình động mạch chủ
- Một số bất thường bẩm sinh ở tim mạch
4. Hệ tiêu hóa – tiết niệu
Chụp X Quang ổ bụng đơn thuần hay có dùng thuốc cản quang sẽ hỗ trợ phát hiện:
- Tắc ruột, thủng tạng rỗng
- U đường tiêu hóa, loét dạ dày
- Sỏi thận, giãn đài bể thận, túi thừa bàng quang
- Các bất thường như hẹp niệu quản, dị dạng bẩm sinh
5. Răng – hàm – mặt
Chụp X Quang răng hàm mặt cũng giúp phát hiện nhiều vấn đề như:
- Viêm xoang, polyp xoang
- U xương hàm, nang chân răng
- Lệch hàm, rối loạn khớp thái dương hàm
III. Quy trình chụp X Quang diễn ra như thế nào?
1. Chuẩn bị trước khi chụp X Quang
- Tháo bỏ toàn bộ vật dụng bằng kim loại: Như dây chuyền, nhẫn, thắt lưng, đồng hồ, cúc áo kim loại… vì chúng có thể làm nhiễu sóng tia X và gây ảnh hưởng đến hình ảnh thu được.
- Mặc quần áo thoải mái: Dễ thay hoặc mặc áo choàng chuyên dụng theo hướng dẫn của kỹ thuật viên.
- Trong một số trường hợp đặc biệt như chụp dạ dày, ruột hoặc hệ tiết niệu, bạn sẽ được bác sĩ chỉ định uống hoặc tiêm thuốc cản quang. Trước khi dùng thuốc cản quang, người bệnh có thể được yêu cầu xét nghiệm để đảm bảo không bị dị ứng hoặc gặp phải tác dụng phụ không mong muốn.
2. Tiến hành chụp X Quang
- Tư thế chụp: Bạn có thể đứng, ngồi hoặc nằm tùy theo loại X Quang (ví dụ: chụp phổi thường đứng, chụp xương sống thường nằm).
- Khi chụp X Quang phổi, bạn sẽ được kỹ thuật viên yêu cầu nín thở vài giây để hình ảnh rõ nét hơn, tránh bị mờ do chuyển động.
- Sau khi định vị đúng vị trí và tư thế, máy chụp X Quang sẽ phát ra tia X trong vài giây. Nhờ sử dụng công nghệ kỹ thuật số hóa, hình ảnh sẽ được xử lý và hiển thị gần như ngay lập tức trên hệ thống máy tính của bệnh viện.
3. Sau khi chụp X Quang
Hình ảnh sẽ được chuyển đến bác sĩ chẩn đoán hình ảnh để phân tích, sau đó gửi kết quả đến bác sĩ điều trị của bạn. Thời gian từ lúc chụp đến khi có kết quả thường chỉ mất khoảng 15–30 phút.
IV. Những ai nên và không nên chụp X Quang?
1. Đối tượng nên chụp X Quang
- Người bị chấn thương: Đau, sưng, bầm tím, nghi ngờ gãy xương sau va đập, tai nạn, té ngã…
- Đau vùng cơ thể không rõ nguyên nhân: Đặc biệt là vùng ngực, bụng, xương khớp…
- Theo dõi quá trình điều trị: Sau khi bó bột, phẫu thuật chỉnh hình, điều trị các bệnh lý viêm phổi, lao phổi, tim mạch…
- Khám sức khỏe định kỳ: Tầm soát một số bệnh lý về hô hấp, tim mạch, xương khớp, nhất là ở người trung niên và cao tuổi.
2. Đối tượng không nên hoặc cẩn trọng khi chụp X Quang
- Phụ nữ có thai (đặc biệt trong 3 tháng đầu): Tia X có thể gây ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi. Chỉ nên chụp khi thật sự cần thiết và có sự giám sát chặt chẽ từ bác sĩ.
- Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ: Cần hạn chế tối đa do các cơ quan của trẻ còn đang trong giai đoạn phát triển mạnh, dễ bị tổn thương bởi bức xạ.
- Người có bệnh lý nền nhạy cảm với tia X: Như các bệnh về tuyến giáp, máu, hoặc có tiền sử từng tiếp xúc nhiều với bức xạ nên thảo luận kỹ với bác sĩ trước khi chụp.
V. Tác hại và rủi ro nếu lạm dụng chụp X Quang
Mặc dù chụp X Quang là một kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh phổ biến và hữu ích, tuy nhiên, nếu lạm dụng quá mức, nó có thể gây ra một số tác dụng phụ không mong muốn đối với sức khỏe. Nguyên nhân là do tia X là một loại bức xạ ion hóa, có khả năng xuyên qua mô cơ thể và tác động đến cấu trúc DNA của tế bào nếu cơ thể bị phơi nhiễm quá thường xuyên hoặc không được bảo vệ đúng cách.
Trong trường hợp chụp X Quang không đúng chỉ định hoặc thực hiện nhiều lần trong thời gian ngắn, có thể làm tăng nguy cơ gây rối loạn nội tiết, tổn thương da, rối loạn tủy xương, thậm chí là ung thư ở một số cơ quan nhạy cảm. Những vùng nhạy cảm như tuyến giáp, cơ quan sinh dục, mô mềm của trẻ em… càng dễ bị ảnh hưởng hơn nếu không được che chắn bảo vệ.
Vậy chụp X Quang có hại không? Câu trả lời là: có thể có, nhưng chỉ khi bị lạm dụng hoặc thực hiện không đúng kỹ thuật. Để phòng tránh tác dụng phụ của chụp X Quang, cần đảm bảo kỹ thuật được thực hiện đúng chỉ định, với tần suất hợp lý, tại những cơ sở y tế uy tín có trang thiết bị hiện đại và đội ngũ chuyên môn cao. Đồng thời, hãy luôn thông báo với bác sĩ nếu bạn đang mang thai hoặc có các vấn đề sức khỏe đặc biệt để được hướng dẫn kỹ lưỡng hơn.
VI. Kết luận
Chụp X Quang vẫn luôn là một trong những kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh quan trọng và không thể thiếu trong y học hiện đại. Nhờ khả năng ghi lại hình ảnh bên trong cơ thể một cách rõ nét, nhanh chóng và chi phí hợp lý, phương pháp này đã giúp bác sĩ phát hiện sớm nhiều bệnh lý nguy hiểm, từ đó đưa ra phác đồ điều trị kịp thời, hiệu quả.
Dù là một kỹ thuật có phần “cổ điển”, chụp X Quang vẫn cho thấy giá trị to lớn trong khám, chữa và theo dõi tiến triển bệnh, đặc biệt trong các bệnh lý về xương khớp, hô hấp, tim mạch…
Hãy luôn chủ động kiểm tra sức khỏe định kỳ, và khi cần chụp X Quang, đừng quên lựa chọn Phòng Khám Đa Khoa Med.Lotus với trang bị máy móc hiện đại và đội ngũ bác sĩ chuyên môn cao, giàu kinh nghiệm để đảm bảo an toàn và đạt được kết quả chính xác nhất. Sức khỏe là vốn quý, hãy gìn giữ và đầu tư đúng cách! Bạn có thể liên hệ với Med.Lotus thông qua:
Hotline: 0866 930 932
Website: medlotus.vn
Email: info@medlotus.vn
