Chụp CT đầu – hay còn gọi là chụp CT sọ não – là một kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh tiên tiến, đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc phát hiện và đánh giá những bất thường ở vùng đầu và não bộ. Nhờ đó, bác sĩ có thể nhanh chóng xác định nguyên nhân gây ra các triệu chứng như đau đầu kéo dài, chóng mặt, hôn mê, hay nghi ngờ chấn thương sọ não, đột quỵ…
Tuy nhiên, trong quá trình tìm hiểu về kỹ thuật này, không ít người bệnh vẫn cảm thấy băn khoăn: chụp CT đầu có hại không? Việc tiếp xúc với tia bức xạ trong quá trình chụp liệu có gây ảnh hưởng gì đến sức khỏe không? Trẻ em, người già hay phụ nữ mang thai có nên thực hiện chụp CT đầu không? Và đâu là những trường hợp cần thiết phải chụp?
Nếu bạn cũng đang có những lo lắng tương tự, bài viết này chính là câu trả lời toàn diện và rõ ràng nhất dành cho bạn. Med.Lotus sẽ giúp bạn hiểu sâu về mục đích sử dụng, quy trình thực hiện, các ưu điểm vượt trội cũng như những điều cần lưu ý khi thực hiện kỹ thuật chụp CT đầu. Từ đó, bạn hoàn toàn có thể yên tâm hơn khi được chỉ định thực hiện phương pháp này và chăm sóc sức khỏe bản thân một cách chủ động.
I. CHỤP CT ĐẦU
1. Chụp CT đầu là gì?
Chụp CT đầu, hay còn gọi là chụp CT sọ não, là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh hiện đại sử dụng công nghệ cắt lớp vi tính (Computed Tomography – CT) để khảo sát chi tiết toàn bộ cấu trúc vùng đầu. Nhờ khả năng tái tạo hình ảnh rõ nét theo nhiều lát cắt, kỹ thuật này giúp bác sĩ quan sát được từng chi tiết nhỏ nhất trong não bộ, xương sọ, các xoang vùng mặt và cả hệ thống mạch máu não. Đây là công cụ hỗ trợ đắc lực trong việc chẩn đoán nhanh các bệnh lý nguy hiểm như đột quỵ, chấn thương sọ não, khối u não, dị dạng mạch máu…
2. Cơ chế hoạt động
Về cơ bản, chụp CT đầu hoạt động dựa trên nguyên lý sử dụng tia X chiếu xuyên qua cơ thể. Máy chụp CT sẽ quay quanh đầu người bệnh theo nhiều góc độ, trong khi các cảm biến thu lại tín hiệu tia X sau khi đã xuyên qua các mô cơ thể. Những tín hiệu này sẽ được hệ thống máy tính xử lý để tạo thành các lát cắt hình ảnh chi tiết từ vùng cằm lên đến đỉnh đầu.
Mỗi lát cắt có thể mỏng đến vài milimet, cho phép bác sĩ quan sát chính xác các cấu trúc sâu bên trong sọ mà không cần phẫu thuật. Tùy vào mục đích chẩn đoán, bác sĩ có thể chỉ định chụp CT đầu theo nhiều mặt phẳng khác nhau (ngang, dọc, nghiêng), hoặc tái tạo hình ảnh 3D để có cái nhìn tổng quan hơn.
3. Hình ảnh thu được từ chụp CT đầu
Kết quả chụp CT đầu được thể hiện dưới dạng hình ảnh 2D hoặc 3D, tái hiện chi tiết các cấu trúc như:
- Xương sọ: Phát hiện gãy, nứt xương, tổn thương do chấn thương.
- Nhu mô não: Quan sát vùng tổn thương do đột quỵ, khối u, viêm não…
- Hệ thống mạch máu não: Đánh giá tình trạng phình mạch, dị dạng mạch máu hoặc tắc nghẽn mạch máu não.
- Xoang mặt và hốc mắt: Phát hiện tình trạng viêm xoang, khối u vùng hốc mắt, tụ dịch bất thường…
Các hình ảnh này được lưu trữ trên hệ thống máy tính chuyên dụng, giúp bác sĩ có thể phân tích kỹ lưỡng từng chi tiết, đồng thời so sánh kết quả qua nhiều lần chụp để theo dõi tiến triển bệnh lý.
II. KHI NÀO CẦN CHỤP CT ĐẦU?
1. Chấn thương sọ não
Một trong những chỉ định phổ biến nhất là chụp CT sọ não sau chấn thương. Dù là tai nạn giao thông, té ngã, va đập mạnh do thể thao hay tai nạn sinh hoạt, nếu có biểu hiện như mất ý thức, buồn nôn, đau đầu dữ dội, co giật, rối loạn tri giác… thì chụp CT giúp phát hiện kịp thời:
- Xuất huyết nội sọ (dưới màng cứng, màng nhện, trong nhu mô)
- Tụ máu dưới sọ
- Gãy xương sọ, nứt sọ
- Phù não, tụ dịch, tổn thương lan rộng
Trong những tình huống cấp cứu, chụp CT đầu thường là kỹ thuật ưu tiên hàng đầu vì khả năng cung cấp hình ảnh nhanh chóng, rõ ràng, giúp bác sĩ quyết định có cần can thiệp phẫu thuật hay theo dõi thêm.
2. Đau đầu, chóng mặt, hôn mê không rõ nguyên nhân
Không phải cơn đau đầu nào cũng nguy hiểm, nhưng khi đau đầu dữ dội đột ngột, kèm theo dấu hiệu lạ như mất thăng bằng, tê yếu tay chân, nhìn mờ, rối loạn ý thức hoặc hôn mê, thì đó là tình trạng nghiêm trọng cần loại trừ các nguyên nhân thần kinh. Lúc này, chụp CT sọ não sẽ hỗ trợ đánh giá:
- Có tổn thương mạch máu não không?
- Có dấu hiệu của xuất huyết, u não, tổn thương cấu trúc não không?
- Có chèn ép, phù não hoặc thoát vị não không?
3. Nghi ngờ đột quỵ, xuất huyết não
Đột quỵ não (tai biến mạch máu não) là tình trạng cấp cứu đe dọa tính mạng, thường xảy ra đột ngột với các biểu hiện như liệt nửa người, méo miệng, nói ngọng, hôn mê… Chụp CT đầu sẽ giúp bác sĩ:
- Phân biệt đột quỵ nhồi máu (tắc mạch máu) với đột quỵ xuất huyết (vỡ mạch máu)
- Đánh giá mức độ tổn thương não để lựa chọn phác đồ điều trị phù hợp như dùng thuốc tiêu huyết khối hoặc can thiệp nội mạch
- Phát hiện các yếu tố nguy cơ khác như dị dạng mạch, phình mạch não
Chẩn đoán càng sớm, điều trị càng hiệu quả. Vì vậy, chụp CT sọ não là bước không thể thiếu trong xử lý bệnh nhân nghi ngờ đột quỵ.
4. Tăng áp lực nội sọ
Tình trạng tăng áp lực trong hộp sọ có thể do phù não, khối u, xuất huyết hay tích tụ dịch não tủy. Người bệnh có thể cảm thấy đau đầu âm ỉ kéo dài, buồn nôn, nôn vọt, mắt mờ, mất ý thức… Trong những trường hợp này, chụp CT đầu giúp bác sĩ:
- Phát hiện nguyên nhân gây tăng áp lực nội sọ
- Xác định mức độ chèn ép nhu mô não
- Theo dõi diễn tiến nếu người bệnh đã và đang được điều trị
5. Dị tật bẩm sinh, viêm màng não
Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, chụp CT đầu được chỉ định trong trường hợp:
- Nghi ngờ dị tật bẩm sinh vùng não – sọ
- Đầu to bất thường, đầu méo lệch
- Biểu hiện thần kinh lạ: co giật, chậm phát triển
- Nghi viêm màng não, áp xe não, viêm não
Kỹ thuật này đặc biệt hữu ích trong khảo sát cấu trúc xương sọ và não bộ, hỗ trợ các bác sĩ nhi khoa và thần kinh nhi đưa ra hướng điều trị phù hợp và an toàn cho trẻ.
6. Theo dõi sau điều trị hoặc nghi ngờ u não
Với những bệnh nhân đã từng được chẩn đoán u não, phẫu thuật sọ não, hoặc đang điều trị các bệnh lý liên quan đến thần kinh trung ương, việc chụp CT đầu định kỳ giúp:
- Đánh giá hiệu quả điều trị (u có nhỏ lại không, có tái phát không?)
- Phát hiện biến chứng sau phẫu thuật
- Phân tích tiến triển bệnh nếu có triệu chứng bất thường trở lại
Ngoài ra, chụp CT sọ não cũng giúp phát hiện sớm các khối u mới hoặc u ẩn, đôi khi trước cả khi người bệnh có biểu hiện lâm sàng rõ ràng.
III. QUY TRÌNH CHỤP CT ĐẦU DIỄN RA NHƯ THẾ NÀO?
Bước 1: Khai báo y tế, tiền sử dị ứng, thông tin cá nhân
Trước khi tiến hành chụp, người bệnh sẽ được hướng dẫn khai báo thông tin cá nhân, tình trạng sức khỏe và tiền sử y tế. Đây là bước vô cùng quan trọng, nhất là trong trường hợp bác sĩ có chỉ định chụp CT có thuốc cản quang – một chất giúp làm rõ các cấu trúc mạch máu hoặc khối u trong ảnh chụp. Bệnh viện sẽ cần biết nếu bạn:
- Đã từng dị ứng với thuốc cản quang hoặc các loại thuốc khác
- Mắc bệnh tiểu đường, suy thận, hen suyễn hoặc các bệnh mãn tính
- Đang mang thai hoặc nghi ngờ có thai
Thông tin này giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ và có các biện pháp bảo vệ an toàn cần thiết cho bạn trong quá trình chụp.
Bước 2: Thăm khám sơ bộ – bác sĩ giải thích quy trình
Trước khi vào phòng chụp, người bệnh sẽ được bác sĩ thăm khám sơ bộ để kiểm tra các chỉ số sức khỏe cần thiết và giải thích chi tiết về quy trình sắp diễn ra. Nếu có chỉ định dùng thuốc cản quang, bác sĩ sẽ:
- Tư vấn rõ về mục đích sử dụng thuốc
- Giải thích những cảm giác có thể gặp trong quá trình tiêm (như nóng nhẹ, cảm giác lạ thoáng qua)
- Giải đáp mọi thắc mắc để người bệnh cảm thấy an tâm và hợp tác
Ngoài ra, bệnh nhân cũng sẽ được hướng dẫn tháo bỏ tất cả trang sức kim loại, đồng hồ, kính, răng giả hoặc thiết bị điện tử vì có thể ảnh hưởng đến kết quả chẩn đoán.
Bước 3: Vào phòng chụp – nằm yên trong máy quét CT
Khi bước vào phòng chụp, bạn sẽ được nằm trên bàn máy. Bác sĩ hoặc kỹ thuật viên sẽ yêu cầu:
- Nằm thẳng đầu – cổ – vai, không xoay trở
- Giữ yên hoàn toàn trong vài phút để đảm bảo hình ảnh rõ nét
- Có thể được yêu cầu nín thở trong vài giây nếu cần thiết
Nếu chụp có thuốc cản quang, thuốc sẽ được tiêm qua tĩnh mạch tay trước hoặc trong khi chụp. Cảm giác nóng hoặc mặn nhẹ ở cổ họng có thể xảy ra, nhưng chỉ thoáng qua và không đáng lo.
Đặc biệt, đối với trẻ nhỏ hoặc bệnh nhân không thể hợp tác (như đang hôn mê), bác sĩ có thể chỉ định an thần nhẹ hoặc hỗ trợ bằng các thiết bị cố định đầu để đảm bảo quá trình chụp chính xác.
Bước 4: Phân tích hình ảnh – bác sĩ đọc kết quả
Ngay sau khi chụp xong, hệ thống sẽ xử lý hình ảnh để hiển thị dạng 2D hoặc 3D. Những hình ảnh này sẽ được bác sĩ chẩn đoán hình ảnh phân tích và lập báo cáo kết quả. Dựa vào hình ảnh chụp, bác sĩ có thể:
- Phát hiện xuất huyết não, u não, dị dạng mạch máu, gãy xương sọ, tụ máu, v.v.
- Xác định vị trí, kích thước và mức độ tổn thương nếu có
- Đưa ra kết luận ban đầu giúp bác sĩ điều trị lập kế hoạch can thiệp kịp thời
Thông thường, người bệnh có thể nhận được kết quả sau 15–30 phút tuỳ vào độ phức tạp của ca chụp.
IV. ƯU ĐIỂM CỦA KỸ THUẬT CHỤP CT ĐẦU
1. Thời gian thực hiện nhanh chóng
Một trong những điểm cộng lớn nhất của chụp CT đầu chính là tốc độ thực hiện cực nhanh. Quá trình chụp chỉ kéo dài khoảng 5–10 phút, bao gồm cả chuẩn bị ban đầu.
2. Hình ảnh rõ nét – độ phân giải cao
Hệ thống máy CT hiện đại cho phép thu nhận hình ảnh có độ phân giải cao, chi tiết rõ ràng đến từng lát cắt. Bác sĩ có thể dễ dàng quan sát các đặc điểm:
- Xương sọ: Gãy xương, tổn thương cấu trúc, thoái hóa
- Mô não: Tổn thương nhu mô, phù nề, khối u, vùng thiếu máu
- Dịch não tủy: Dấu hiệu tụ dịch, xuất huyết nội sọ
- Mạch máu não: Dị dạng, phình mạch, huyết khối (khi chụp có thuốc cản quang)
Chính độ chi tiết này giúp bác sĩ đưa ra chẩn đoán chính xác hơn, đặc biệt trong các trường hợp bệnh lý phức tạp hoặc chưa rõ nguyên nhân.
3. Khảo sát được nhiều cấu trúc: Xương – Mô mềm – Mạch máu
Một ưu điểm vượt trội khác của CT đầu là khả năng khảo sát toàn diện vùng sọ não, từ phần xương bao bọc bên ngoài đến mô mềm bên trong và cả hệ thống mạch máu não:
- Với kỹ thuật chụp không dùng thuốc cản quang, CT tập trung phân tích xương và nhu mô não
- Khi kết hợp thuốc cản quang, hình ảnh mạch máu não được hiển thị rõ ràng – giúp phát hiện dị dạng mạch, phình mạch, đột quỵ thiếu máu do tắc mạch
Việc khảo sát cùng lúc nhiều lớp cấu trúc như vậy mang lại giá trị lâm sàng cao, giúp bác sĩ có cái nhìn tổng quát về tình trạng sọ não của bệnh nhân.
4. Dễ dàng ứng dụng trong cấp cứu
Chụp CT sọ não gần như là lựa chọn số một trong cấp cứu thần kinh – sọ não. Nhờ vào các yếu tố:
- Thời gian chụp nhanh
- Không cần chuẩn bị phức tạp
- Tương thích với nhiều thiết bị hỗ trợ sự sống (máy thở, máy theo dõi sinh hiệu…)
- Có thể tiến hành ngay tại phòng cấp cứu hoặc phòng chụp chuyên dụng
Nhờ vậy, CT đầu có thể được triển khai ngay lập tức khi bệnh nhân nhập viện, từ đó hỗ trợ quá trình điều trị kịp thời và chính xác.
5. Có thể thay thế MRI trong một số trường hợp chống chỉ định
Mặc dù MRI sọ não có khả năng hiển thị tốt hơn về mô mềm, nhưng không phải lúc nào kỹ thuật này cũng có thể thực hiện được. Một số bệnh nhân không phù hợp với MRI gồm:
- Người có máy tạo nhịp tim, vật liệu kim loại trong cơ thể
- Người bị hội chứng sợ không gian kín
- Trẻ nhỏ hoặc người lớn không hợp tác, khó nằm yên lâu
Trong những tình huống này, chụp CT đầu là phương án thay thế an toàn và hiệu quả, đặc biệt nếu mục tiêu chẩn đoán là tổn thương xương, xuất huyết hoặc khối u có kích thước lớn.
V. NHƯỢC ĐIỂM CỦA CHỤP CT ĐẦU
1. Sử dụng tia X nên cần kiểm soát tần suất chụp
Điểm đáng lưu ý đầu tiên khi nói đến chụp CT đầu là việc sử dụng tia X. Đây là loại bức xạ ion hóa, tuy với liều lượng thấp nhưng nếu tiếp xúc nhiều lần trong thời gian ngắn có thể ảnh hưởng đến tế bào cơ thể. Vì vậy:
- Người bệnh không nên tự ý yêu cầu chụp CT khi không có chỉ định y tế.
- Việc lặp lại chụp CT cần được bác sĩ cân nhắc kỹ lưỡng dựa trên lợi ích và rủi ro.
- Phụ nữ mang thai hoặc đang nghi ngờ có thai cần thông báo với bác sĩ để có hướng xử trí phù hợp.
2. Có giới hạn trong việc phân biệt bản chất mô tổn thương
So với chụp cộng hưởng từ MRI, CT đầu có một hạn chế đáng kể là khó phân biệt rõ các tổn thương mô mềm tinh vi. Cụ thể:
- Các tổn thương nhỏ trong chất trắng, tổn thương viêm, hoặc thoái hóa thần kinh thường rõ hơn trên MRI.
- Một số khối u hoặc cấu trúc bất thường có thể bị che khuất trên hình ảnh CT nếu không sử dụng thuốc cản quang.
Do đó, trong một số trường hợp cần đánh giá sâu hơn, bác sĩ có thể yêu cầu chụp MRI để bổ sung thông tin chẩn đoán chính xác.
3. Trẻ nhỏ và người kích động có thể cần hỗ trợ an thần
Để có được hình ảnh rõ nét và không bị nhiễu, người bệnh cần nằm yên tuyệt đối trong suốt quá trình chụp. Điều này có thể là một thử thách đối với:
- Trẻ nhỏ chưa nhận thức hoặc sợ hãi khi vào máy
- Người già bị sa sút trí tuệ, rối loạn hành vi
- Những bệnh nhân đang trong tình trạng kích động, mất ý thức tạm thời
Trong các trường hợp này, bác sĩ có thể hỗ trợ an thần nhẹ hoặc dùng phương pháp cố định an toàn, nhằm đảm bảo chất lượng hình ảnh và không gây khó chịu cho người bệnh. Việc này sẽ được thực hiện dưới sự theo dõi sát sao, bảo đảm an toàn tuyệt đối.
4. Tác dụng phụ của thuốc cản quang (nếu có)
Khi cần khảo sát rõ mạch máu hoặc phân biệt tổn thương mô, bác sĩ có thể chỉ định chụp CT đầu có thuốc cản quang. Dù đa số bệnh nhân không gặp vấn đề gì, vẫn có một tỷ lệ nhỏ người bệnh có thể trải qua:
- Buồn nôn nhẹ, cảm giác nóng trong người khi tiêm thuốc
- Nổi mẩn đỏ, ngứa – biểu hiện của dị ứng nhẹ
- Trong những trường hợp rất hiếm, sốc phản vệ có thể xảy ra, nhưng sẽ được xử trí kịp thời nếu thực hiện tại cơ sở y tế có đầy đủ trang thiết bị
Chính vì vậy, bước khai báo tiền sử dị ứng, bệnh lý nền và thuốc đang sử dụng trước khi chụp CT có thuốc cản quang là vô cùng quan trọng. Những người có bệnh thận, tiểu đường, hoặc từng phản ứng với thuốc cản quang sẽ được cân nhắc kỹ lưỡng để tránh rủi ro.
VII. KẾT LUẬN
Chụp CT đầu là một kỹ thuật hình ảnh hiện đại, đóng vai trò vô cùng quan trọng trong chẩn đoán và điều trị các bệnh lý liên quan đến não và sọ. Dù còn một số nhược điểm nhất định như việc sử dụng tia X hay khả năng gây phản ứng nhẹ khi dùng thuốc cản quang, nhưng khi được chỉ định đúng, thực hiện tại các cơ sở y tế uy tín với hệ thống máy móc hiện đại, thì mức độ an toàn hoàn toàn nằm trong tầm kiểm soát.
Nếu bạn hoặc người thân đang gặp phải các triệu chứng như đau đầu kéo dài, chóng mặt, chấn thương vùng đầu– đừng chần chừ! Hãy đến ngay Phòng Khám Đa Khoa Med.Lotus, để nhận được tư vấn từ đội ngũ bác sĩ chuyên khoa đầu ngành, giàu kinh nghiệm và hệ thống thiết bị y tế hiện đại. Để nhận được tư vấn hoặc đặt lịch thăm khám tại Phòng Khám Đa Khoa Med.Lotus, quý khách vui lòng liên hệ thông qua:
Hotline: 0866 930 932
Website: medlotus.vn
Email: info@medlotus.vn
